Umbuzo: Incazelo ukuthi yini indaba emfushane? Bhala futhi uchaze izimpawu zendaba ezinjengalezi: isingeniso, abalingiswa, isizinda, isigameko, isiphetho, indikimba nomyalezo. Lo mbuzo awunazo izimpendulo ezikhethwayo ezifana no-A, B, C no-D; udinga impendulo ebhaliwe.
Impendulo efanele ithi: indaba emfushane iyindaba enezigameko ezimbalwa, abalingiswa abambalwa, nesikhathi esifushane sokwenzeka. Ihloselwe ukufundwa ngesikhathi esifushane futhi ivamise ukuba nesiphetho esicacile. Lokhu kuyenza yehluke endabeni ende, ngoba ayilandisi izinto eziningi kakhulu.

Kungani le mpendulo ilungile?
Indaba emfushane ilungile uma ichazwa njengendaba emfushane ngobude, ngomqondo nangendlela eyenzeka ngayo. Ayinabalingiswa abaningi, ayinazigameko eziningi, futhi ivamise ukugxila enkingeni eyodwa noma esimweni esisodwa.
Uma umfundi ebhala le ncazelo, kufanele aveze izinto ezintathu ezibalulekile: ubufushane, inani elincane labalingiswa, kanye nesikhathi esifushane sezigameko. Isibonelo, indaba ingakhuluma ngomfundi olahlekelwa incwadi yakhe esikoleni bese eyithola ngaphambi kokuphela kosuku. Lapho kuba nesigameko esisodwa esikhulu, indawo ecacile, nabalingiswa abambalwa.
Isingeniso siyingxenye yokuqala yendaba. Lapha kwethulwa abalingiswa, indawo, isikhathi nesimo esizodala udaba. Uma isingeniso singacacile, umfundi angadideka ukuthi indaba yenzeka kuphi, nini, futhi ikhuluma ngobani.
Abalingiswa ngabantu, izilwane noma izidalwa ezithatha ingxenye endabeni. Isizinda siyindawo nesikhathi lapho indaba yenzeka khona. Isigameko yinto eyenzekayo endabeni, njengengxabano, ukulahleka kwento noma ukutholwa kweqiniso. Isiphetho yindawo lapho udaba luphela khona. Indikimba ingumqondo oyinhloko, kanti umyalezo uyisifundo umfundi asitholayo.
Kungani ezinye izimpendulo zingaphelele noma zingalungile?
Impendulo ethi indaba emfushane “iyindaba nje” ayiphelele, ngoba ayisho ukuthi yini eyenza le ndaba ibe mfushane. Incazelo enhle kumele iveze ubude obufushane, abalingiswa abambalwa kanye nezigameko ezimbalwa.
Impendulo ethi indaba emfushane “iyinkondlo” ayilungile. Inkondlo ivamise ukubhalwa ngemigqa, izitanza, imifanekiso-mqondo nomsindo wamagama. Indaba emfushane yona ixoxa ngesigameko ngendlela elandisayo, ibe nesingeniso, umzimba nesiphetho.
Impendulo ethi indaba emfushane “iyinoveli” nayo iyadida. Inoveli yindaba ende, ivamise ukuba nabalingiswa abaningi, izigameko eziningi nezindawo eziningi. Lena iyona ndlela elula kakhulu yokudideka: zombili ziyalandisa, kodwa inoveli yinde kanti indaba emfushane imfishane futhi igxile kakhulu entweni eyodwa.
Uma umfundi echaza “indikimba” njengomyalezo, impendulo ingaba seduze kodwa ingaphelele. Indikimba ingumqondo omkhulu wendaba, njengobungane, ubuqotho noma isibindi. Umyalezo wona uyisifundo esiphuma kuleyo ndaba, njengokuthi umuntu kufanele athembeke.
Ukwahlukanisa izimpawu eziyinhloko zendaba
Izimpawu zendaba zisiza umfundi aqonde indlela indaba eyakhiwe ngayo. Azifani, kodwa ziyasebenzisana ukuze indaba ibe nencazelo ephelele.
- Isingeniso: sethula indaba, abalingiswa nesizinda.
- Abalingiswa: yilabo abenza noma abathinteka ezigamekweni.
- Isizinda: indawo nesikhathi sokwenzeka kwendaba.
- Isigameko: okwenzekayo okwenza indaba iqhubeke.
- Isiphetho: lapho udaba lufinyelela khona ekugcineni.
- Indikimba: umqondo oyinhloko wendaba.
- Umyalezo: isifundo esitholwa umfundi.
Uma lezi zinto zingaxubeki kahle, impendulo iba lula futhi icace. Ngokwesibonelo, “isizinda” akusona isigameko; isizinda siphendula umbuzo othi “kwenzeka kuphi futhi nini?”, kanti isigameko siphendula othi “kwenzekani?”
Icebo lokukhumbula impendulo ngokushesha
Khumbula ukuthi indaba emfushane igxila kokumbalwa: abantu abambalwa, izigameko ezimbalwa nesikhathi esifushane. Uma umbuzo uthi chaza indaba emfushane, qala ngalawa magama amathathu: “imfushane, bambalwa, kuncane.”
Uma kudingeka uchaze izimpawu zayo, sebenzisa imibuzo elula: ubani? kuphi? kwenzekani? kuphetha kanjani? kufundisani? Le mibuzo ikuholela kubalingiswa, isizinda, isigameko, isiphetho nomyalezo ngaphandle kokudideka.
