iyini inkondlo: izimpendulo ezicacile zesivivinyo

Inkondlo ibuzwa kanje: 1. Iyini inkondlo futhi ihluke ngani kweminye imibhalo? 2. Nikeza izinhlobo zenkondlo ozaziyo. 3. Iyini imbongi? 4. Nikeza okutholakala ngaphansi kwesakhiwo sangaphandle. 5. Bhala izinto ezitholakala ngaphansi kwesakhiwo sangaphakathi. 6. Phawula ngesigqi senkondlo ocwaninge ngayo.

Impendulo efanele ayinakuba uhlamvu olulodwa ngoba lo mbuzo awunazo izinketho A, B, C noma D; uyimibuzo evulekile. Impendulo eyisisekelo ithi: inkondlo ingumbhalo wobuciko osebenzisa amagama akhethiwe, imizwa, isigqi, imifanekiso-mqondo nemigqa emifushane ukuveza umqondo noma umuzwa. Lokhu kuphendula ngqo umbuzo othi iyini inkondlo, bese eminye imibuzo idinga izibonelo nezici zenkondlo.

Kungani le mpendulo ichaza kahle ukuthi iyini inkondlo?

Inkondlo ichazwa kahle uma sisho ukuthi ingumbhalo wobuciko ohlelwa ngemigqa, izitanza, isigqi nolimi olunezithombe. Ayifani nendaba ejwayelekile ngoba yona ivame ukungachazi yonke into ngqo; isebenzisa amagama ambalwa kodwa anencazelo ejulile.

Uma umbuzo uthi iyini inkondlo, impendulo enhle kufanele iveze izinto ezimbili: ukuthi inkondlo iyini, nokuthi yehluke ngani kweminye imibhalo. Ngokwesibonelo, indaba ingaba nezigaba ezinde, abalingiswa abaningi nesakhiwo esiqhubeka kancane. Inkondlo yona ingaba nemigqa emifushane, ukuphindaphinda, imvumelwano, isigqi namagama avusa umuzwa noma isithombe engqondweni.

Imbongi ngumuntu obhala noma ohaya inkondlo. Izinhlobo zenkondlo zingahlanganisa inkondlo yokudumisa, inkondlo yothando, inkondlo yokulila, inkondlo yemvelo noma inkondlo efundisayo. Lokhu kuya ngokuthi inkondlo ikhuluma ngani nokuthi injongo yayo iyini.

Izimpendulo zemibuzo ngayinye kufanele zibhalwe kanjani?

Le mibuzo ayinazo izimpendulo zezinketho, ngakho umfundi kufanele aphendule ngamazwi akhe kodwa agcine umqondo ofanele. Ngezansi kukhona indlela ephephile yokuphendula ngaphandle kokuqagela.

• 1. Iyini inkondlo futhi ihluke ngani kweminye imibhalo? Inkondlo ingumbhalo wobuciko osebenzisa amagama akhethiwe, imigqa, izitanza, isigqi nemifanekiso-mqondo ukuveza imizwa noma umyalezo. Ihluke kweminye imibhalo ngoba ivame ukuba mifushane, inamagama ajulile futhi igcizelela umsindo, isigqi nomuzwa.
• 2. Nikeza izinhlobo zenkondlo ozaziyo. Izibonelo: inkondlo yokudumisa, inkondlo yothando, inkondlo yokulila, inkondlo yemvelo, inkondlo yokufundisa.
• 3. Iyini imbongi? Imbongi ngumuntu oqamba, obhala noma ohaya izinkondlo. Isebenzisa ulimi lobuciko ukuze idlulise imizwa, umlando, ukudumisa noma umyalezo.
• 4. Okutholakala ngaphansi kwesakhiwo sangaphandle. Lapha kubhekwa indlela inkondlo ebukeka ngayo ngaphandle: isihloko, imigqa, izitanza, ubude bemigqa, imvumelwano nokuhleleka kwamagama.
• 5. Okutholakala ngaphansi kwesakhiwo sangaphakathi. Lapha kubhekwa okusemoyeni nencazelo yenkondlo: indikimba, umqondo, imizwa, umyalezo, izifengqo, izithombe-magama nephimbo.
• 6. Phawula ngesigqi senkondlo ocwaninge ngayo. Impendulo incike enkondlweni oyifundile. Ungasho ukuthi isigqi siyashesha, siyanensa, siyadabukisa, siyajabulisa noma siyaphindaphinda, bese unikeza isizathu esivela emigqeni yenkondlo.

Yiziphi izinto ezivame ukudida abafundi?

Into edida kakhulu ukuhlukanisa isakhiwo sangaphandle nesakhiwo sangaphakathi. Isakhiwo sangaphandle yilokho okubonwa ngamehlo ephepheni; isakhiwo sangaphakathi yilokho okuqondwa ngengqondo lapho ufunda.

Uma ubona imigqa, izitanza, isihloko nokuhleleka kwemigqa, cabanga ngesakhiwo sangaphandle. Uma usuchaza umyalezo, imizwa, indikimba noma izifengqo, usukhuluma ngesakhiwo sangaphakathi. Ngokwesibonelo, inkondlo ingaba nezitanza ezintathu ngaphandle, kodwa ngaphakathi ikhulume ngokudabuka, uthando noma ukulahlekelwa.

Okunye okudidayo ukucabanga ukuthi imbongi iyinkondlo. Lokho akulungile. Imbongi ngumuntu; inkondlo ngumsebenzi awuqambayo noma awuhayayo. Njengoba umbhali ebhala indaba, imbongi iqamba inkondlo.

Indlela yokukhumbula ngokushesha

Khumbula amagama amathathu: umuntu, ukubukeka, incazelo. Umuntu ngu-mbongi. Ukubukeka kwenkondlo yisakhiwo sangaphandle. Incazelo nemizwa yisakhiwo sangaphakathi.

Uma umbuzo ubuza iyini inkondlo, qala ngokuthi “umbhalo wobuciko”. Uma ubuza izici zangaphandle, bheka lokho okubonakalayo ephepheni. Uma ubuza izici zangaphakathi, bheka lokho inkondlo ekushoyo ngaphakathi: umyalezo, indikimba nemizwa.